უხსნადი ნივთიერებები (52%)
- უჯრედისი, ცელულოზა და სხვა უხეში ქსოვილები - 22%;
- პროტეინები - 16%;
- ცხიმები - 8%;
- ქლოროფილი და პიგმენტები - 1,5;
- პექტინები - 4%;
- სახამებელი - 0,5%.
ხსნადი ნივთიერებები (48%)
- ფერმენტირებული პოლიფენოლი - 20%;
- არაფერმენტირებული პოლიფენოლი - 10%;
- შაქრები - 3%;
- ამინომჟავები - 7%;
- მინერალური ნივთიერებები - 4%;
- კოფეინი 4%.
კოფეინი ჩაიში ყავასთან მიმართებაში ცოტაა, მაგრამ ეფექტები იგივე აქვს, რადგან კოფეინის ეფექტები არ იცვლება.
ჩაიში არის 30მდე პოლიფენოლი, რომლებსაც ტანინებს უწოდებენ მათი პოლიფენოლების ცილებთან ბმის გამო. პოლიფენოლებს აქვს სისხლდენის შემაჩერებელი, ჭრილობის შეხორცების ხელშემწყობი, ანთებისსაწინააღმდეგო და ბაქტერიოციდული თვისებები.
ჩაის მომზადების დროს აუცილებელია იმის გათვალისწინება, რომ ტანინები აქტიურად ურთიერთქმედებენ ფკინასა და მჟავებთან. რკინის ჭურჭელში ჩაის მოდუღება ჩაის აძლევს მღვრიე შეფერილობას, მჟავე გარემო კი, მაგ, ლიმნის წვენი აუფერულებს მას და ხდის მოყვითალო ფერს.
პოლიფენოლები კარგად იხსნებიან მხოლოდ ცხელ წყალში, ამიტომაც ჩაი სწორედ ცხელი წყლით მზადდება. დაყოვნებული ჩაი იმღვრევა (ესეც პოლიფენოლების ეფექტია და თუ არ იმღვრევა, გამოდის რო მასში პოლიფენოლები არ არის საკმარისი), მაგრამ თუ მას გავათბობთ ნელ ცეცხლზე, ის ისევ გამჭვირვალე გახდება.
რაც მეტია ჩაიში ტანინი, მით მძაფრია მისი გემო.
ჩაიში გვხვდება უამრავი მიკრო და მაკროელემენტი. მაკროელემენტების შემადგენლობა მგ/გ-ში ასე გამოიყურება:
- კალიუმი - 17,9;
- კალციუმი - 4,7;
- მაგნიუმი - 2,2.
მიკროელემენტების შემცველობა მკგ/გ-ში:
- ალუმინი - 843,4;
- მანგანუმი - 828;
- გოგირდი - 650;
- ნატრიუმი - 210;
- ბორი - 95;
- ბარიუმი - 56,08;
- თუთია - 22,9;
- სპილენძი -11,6;
- სტრონციუმი - 5,84;
- ნიკელი - 5,20;
- ტყვია - 2,48;
- კობალტი - 1,68;
- მილობდენი - 0,4;
- ქრომი - 0,4;
- სელენი - 0,12;
- იოდი - 0,10.
ცილებისა და ამინომჟავების საერთო წილი ჩაიში საშუალოდ არის 16-25%. ჩაი შეიცავს 17-მდე ამინომჟავას, რომელთაგან ნაწილი თავისუფალ მდგომარეობაშია. ამინომჟავების წილი ჩაის სპეციფიურ და სახასიათო არომატში ძალიან მნიშვნელოვანია.
შაქრებისა და ზოგადად ნახშირწყლების წილი ჩაიში არის 10-16%. მათ შორის:
- შაქრები (ისეთები როგორიცაა გლუკოზა, ფრუქოზა, მალტოზა) – 0,73-1,41;
- სახამებელი - 0,82-2,96;
- პექტინები - 6,1.
ჩაის ქიმიურ შემადგენლობაში შედის აგრეთვე პიგმენტები 1-12%:
- ქლოროფილი - ჩაის მცენარეს ანიჭებს მწვანე ფერს;
- კაროტინი და ქსანტოფილი - თერმული დამუშავების დროს მუქდება და მონაწილეობს ჩაის მოწითალო-მოყავისფრო ფერის შექმნაში;
- თეოფლავინი - ანიჭებს ჩაის ნაყენს მოყვითალო-ოქროსფერს;
- ტეარუბინი - ანიჭებს ჩაის ნაყენს მოწითალო-მოყავისფრო ფერს.
ჩაის ფერის გარდა აქვს არომატი და ამ არომატს განაპირობებს ეთეროვანი ნივთიერებები.
მწვანე (ბალახისეულ) არომატს ანიჭებს:
1) Hexanal;
2) Linalol Oxydol 1, 2.
ყვავილოვან არომატს აძლევს:
1) Linalol;
2) Geraniol;
3) Phenylethyl Alcohol;
4) Benzyl Alcohol;
5) Beta Ionone, Cis-Jasmone.
ფისის (მძიმე ყვავილოვან) სუნს განაპირობებს:
1) Alpha Terpeniol;
2) Cedro;
3) Alpha Farunesen (Japan Tea Only).
ჩირის სუნს სძენს:
Jasmin Lactone.
ჩაიში შედის თითქმის ყველა ვიტამინი, მაგრამ შედარებით მეტი რაოდენობით წარმოდგენილია:
1) ვიტამინი С;
2) ვიტამინი РР;
3) В ჯგუფის ვიტამინები.
